© Encyklopedia Krakowskiej Komunikacji

Krakowskie Tramwaje

Układ linii w latach: 1969, 1979, 1998, 1999, 1968, 1971, 1970, 1966, 1981, 1967, 1973, 1995, 2000, 1983, 1980, 1975, 1978, 1965, 1987, 1989, 1994, 1972, 1977, 1957, 1974,

Lata 1882-1945

  31 X 1882 uruchomiono pierwszą w Krakowie wąskotorową linię tramwaju konnego (rozstaw szyn 900 mm) o dł. 2,8 km, na trasie Dworzec Kolejowy - Rynek Główny - most Podgórski; budowę lini prowadziła belgijska Compagnie Generale des Chemins de Fer Secondaires. W 1895 powstało towarzystwo Tramways Austrichiens - Cracovie et Extensions Societe Anonyme, które przejęło prawa koncesyjne od Belgów. W 1896 otwarto drugą linię o dł. 1,67 km na trasie Rynek Główny - Karmelicka - Park Krakowski. W 1882-88 wzniesiono zajezdnię tramwajową przy ul. Św Wawrzyńca. W 1900 Gmina Kraków zawarła kontrakt z nowo powstałą Krakowską Spółką Tramwajową na prowadzenie kolei miejskiej, napędzanej energią elektryczną. Spółka przystąpiła do budowy sieci elektrycznej oraz własnej elektrowni; w tym czasie przebudowano także obiekty przy ul. Św. Wawrzyńca (powstała m.in. 6-torowa hala zajezdni i warsztaty) oraz linie 1-torowe z mijankami na 2-torowe.
  16 III 1901 oddano do użytku pierwszą linię wąskotorową tramwaju elektrycznego. Pierwszymi pasażerami byli prezydent J.Friedlein i grono gości zaproszonych na uroczystość otwarcia linii. Linię obsługiwało 17 nowych wagonów wyprodukowanych przez Sanocką Fabrykę Wagonów oraz przyczepy przebudowane z dawnych wagonów konnych. 25 X 1902 uruchomiono kolejne linie: Rynek Główny - Szewska - Podwale - Park Jordana (sezonowa), Sławkowska - Wiślna - Zwierzyniecka, Rynek Główny - Sienna - Starowiślna - Dietla. W następnych latach Krakowska Spółka Tramwajowa nie wywiązała się z obietnic budowy kolejnych linii, co doprowadziło do zatargu z Gminą Kraków.
  W 1910 Gmina Kraków wykupiła 95% akcji spółki, przejmując kontrolę nad jej działalnością. W tym samym roku przystąpiono do budowy pierwszej linii normalnotorowej (1435 mm) i nowej zajezdni dla tramwaju normalnotorowego przy ul. Św. Wawrzyńca. 17.I.1913 uruchomiono linię tramwajową na trasie Zwierzyniecka - pl. Dominikański - Starowiślna - III Most. w XII 1913 oddano do użytku 2 kolejne linie: III Most - Rynek Główny - Dworzec Towarowy oraz Zwierzyniecka - Lubicz. W 1913 tabor normalnotorowy liczył 25 wagonów silnikowych, wąskotorowy - 30. Wybuch I wojny światowej przerwał prace budowlane przy następnych planowanych liniach. W II 1917 pierwszy tramwaj przejechał przez III Most na drugą stronę Wisły, kończąc trasę na pętli w rynku Podgórskim. Rozwój sieci tramwajowej spowodował, że własna elektrownia nie nadążała z dostawami prądu. Od 1917 krakowskie tramwaje korzystały także z energii elektrycznrj pochodzącej z Elektrowni Miejskiej. W 1925 przystąpiono do budowy linii łączącej Rynek Podgórski z Zakładem Przyrodoleczniczym na Matecznym. Jednocześnie na liniach 2-torowych wprowadzono ruch prawostronny. W następnych latach prowadzono prace głównie nad wydłużaniem istniejących linii.
  W 1928 Zarząd Miasta powołał nową spółkę, która po fuzji z Krakowską Spółką Tramwajową przyjęła nazwę Krakowska Miejska Kolej Elektryczna SA (przedsiębiorstwo z większościowym udziałem Gminy Kraków). W 1930 sieć tramwajowa liczyła 17,8 km. W latach 30 ogólnoświatowy kryzys gospodarczy dotknął takżę komunikację tramwajową w Krakowie. Zmniejszyła się liczba pasażerów, brakowało środków na kolejne inwestycje. W 1934 uruchomiono linię na trasie Salwator - Rynek Główny - Cmentarz Rakowicki. W 1936 otwarto linię do Cichego Kącika. Po 5-letnim zastoju Krakowska miejska Kolej Elektryczna przystąpiła do modernizacji sieci tramwajowej (wymiana linii wąskotorowej na normalnotorową). Z powodu niedostatecznej liczby wagonów tramwajowych oraz ograniczonych środków na ich zakup w warsztatach spółki wytwarzano wagony silnikowe i doczepne, których konstrukcja opierała się na elementach dotychczas eksploatowanych pojazdów. Wykonywany w Krakowie prototyp nowego tramwaju zdobył złoty medal na II Międzynarodowej Wystawie Komunikacji i Turystyki w Poznaniu (1930).
  W 1938 władze miasta na wniosek Krakowskiej Miejskiej Kolei Elektrycznej zamówiły w Sanockiej Fabryce Wagonów 28 nowoczesnych pojazdów (jesienią 1938 dostarczono do Krakowa 10 przyczep, wiosną 1939 wagony silnikowe). W 1938 w rejonie ul. Wadowickiej zbudowano IV halę zajezdni tramwajowej, przeznaczoną do obsługi nowych tramwajów. W 1939 w Krakowie działało 9 linii tramwajowych, obsługiwanych przez 87 wagonów silnikowych (w tym 29 wąskotorowych) i 24 wagony doczepne. Ostatnią inwestycją przed wybuchem II wojny światowej było położenie torów na ul. Św. Gertrudy oraz przedłużenie linii tramwajowej do ul. Wielickiej.
W okresie okupacji niemieckiej tramwaje pozostawały jedynym środkiem komunikacji miejskiej w Krakowie (autobusy zostały zarekwirowane przez wojsko); połowa tramwajów przeznaczona była tylko dla Niemców. W 1940 władze niemieckie uruchomiły 2 nowe linie tramwajowe, a w 1941-42 sprowadziły 38 mocno wyeksploatowanych wagonów z Norymbergi i Eberswalde (14 silnikowych i 24 przyczepy). Ze względu na zwiększoną liczbę pojazdów przy ul. Rzemieślniczej wybudowano prowizoryczną drewnianą remizę. Do końca II wojny światowej linie tramwajowe w Krakowie obsługiwało 100 wagonów silnikowych i 49 przyczep. W I 1945 odnotowano poważne straty w komunikacji tramwajowej (wysadzone mosty na Wiśle, kłopoty z dostawą energii elektrycznej, wagony pozostawione na ulicach miasta).

Lata 1945-2007

17 II 1945 uruchomiono pierwszą powojenną linię tramwajową (nr1, wąskotorowa); do końca roku przywrócono funkcjonowanie całej sieci na lewym brzegu Wisły; do 1946 w przwobrzeżnym Krakowie działała część linii 3. W latach 1946-47 odbudowano dwa mosty z szynami tramwajowymi, przywracając dawny układ komunikacji tramwajowej. W 1946 spółkę Krakowska Miejska Kolej Elektryczna przemianowano na Miejską Kolej Elektryczną, a w 1951 przekształcono w Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne. W 1949 Miejska Kolej Elektryczna otrzymała pierwsze wagony z Chorzowskiej Wytwórni Wagonów. Decyzja o lokalizowaniu pod Krakowem Nowej Huty im. Lenina (obecnie T. Sendzimira) oraz budowie dzielnicy mieszkaniowej przyczyniła sie do powstania nowy linii tramwajowych, łączących Kraków z Nową Hutą. 7 XI 1952 uruchomiono linię 5 biegnącą od ronda Mogilskiego przez pl. Centralny do Centrum Adm. Huty im. Lenina. W 1952 ukończono budowę obwodnicy tramwajowej wokół Plant i wycofano tramwaje z Rynku Głównego. W 1953 zlikwidowano ostatnią linię tramwaju wąskotorowego. W następnych latach rozbudowywano głównie sieć tramwajową na obszarze Nowej Huty. W tym czasie Kraków dysponował 340 wagonami. W 1969 wraz z uruchomieniem nowego połączenia Krakowa z Nową Hutą (przez al.Pokoju) do eksploatacji włączono tramwaje przegubowe (102N/102Na), produkowane w Chorzowie. Do lat 60-tych cały tabor tramwajowy zlokalizowany był w zajezdniach w Łagiewnikach (obecnie zajezdnia Podgórze) i przy ul. Św. Wawrzyńca. W 1960 dotychczasowa zajezdnia przy ul. Św. Wawrzyńca przeznaczona została dla autobusów. W 1965 oddano do użytku zajezdnię tramwajową w Nowej Hucie oraz rozbudowano zajezdnię przy ul. Rzemieślniczej. W tym czasie uruchomiono nowe połączenia do Bieżanowa, Łagiewnik, Mistrzejowic, os.Pistów, Pleszowa, Bronowic Nowych i Wzgórz Krzesławickich. W 1975 dostarczono do Krakowa nowoczesne wagony typu 105N. W 1984 ukończono budowę linii do os.Krowodrza Górka. W 1989 sprowadzono używane wagony z Norymbergi. Łączna liczba pojazdów wynosiła wówczas 540. W 1999 wprowadzono do ruchu nowoczesny niskopodłogowy tramwaj (NGT6), wyprodukowany w zakładach DWA w Budziszynie (Niemcy). Wszystkie nowe wagony przeznaczone są do obsługi nowowybudowanej linii z Kurdwanowa (otwartej 1.X.2000r.). W roku 2003 zakupiono drugą partię wagonów typu NGT6 - 12 sztuk. Zakończono eksploatację wagonów typu T4. W 2004 roku rozpoczęto eksploatację wagonów E1+c3 sprowadzonych z Wiednia. W lipcu 2006 roku do Krakowa sprowadzono z Norymbergi pierwsze dwukierunkowe wagony typu N8S-NF. Również otwarto 700 metrowy nowy odcinek torowiska tramwajowego na ul. Pawiej. W dniu 31.08.2007r. otwarto przedłużenie linii tramwajowej z ul. Pawiej na Dworzec Towarowy. W okresie październik 2007 - kwiecień 2008 zakupiono trzecią partię wagonów NGT6 - tym razem 24, co dało łšczną ilość 50 sztuk. W planach zakup kolejnych 7 wagonów typu N8S-NF oraz kolejnych wagonów typu NGT6 lub NGT8.

Kolorystyka krakowskich tramwajów niemal od początku związana była z barwami miasta. Kolor niebieski stanowił barwę podstawową do 1941 (sprowadzone wówczas zNiemiec wagony miały kolor zielony i kremowy). W 1949 wprowadzono obowiązkowy kolor czerwony dla pojazdów komunikacji miejskiej. Kraków był pierwszym miastem w Polsce, w którym w 1962 rozpoczęto przemalowywanie tramwajów na kolor niebieski. W 1989 na ulicach miasta pokazały się ponownie wagony kremowe z Norymbergi. Wkrótce niemal wszystkie krakowskie tramwaje zostały pokryte kolorowymi reklamami.